2a.+Kunst+som+nasjonsbyggar.+Rakel+Sunniva+Anna+Elise

=**Kunst som nasjonsbyggar** =

Henrik Ibsen meinte at "Det er berre vanlige folk, eller bondestanden, som klarer å handle til det beste for nasjonen" og kanskje låg det noko i det. Kunst og kultur vart henta fram får bygdene under nasjonsbygginga, for det var her det typisk norske og finne. Kunsten fekk mykje å seie for nasjonsbygginga. Den viste bland anna fram kva vi kunne vere stolte av og gav folk utanfrå eit bilete av noreg som nasjon. Begrepet //kunst// blir her begrensa til musikk, dans, teater og målarkunst, ettersom kunst har mange ulike undersjangarar. = =

Musikk, folkeviser og folkedans hadde ganske mykje å seie for nasjonsbygginga. Då folkevis = = ene vart henta fram og folk i byane vart kjende med dei, fulgte andre kulturskattar naturleg med. Folkeviser kombinerte meir enn noko anna folkediktning, song, musikk, dans og festdrakter frå bygdene. Det skapte eit samhald mellom nordmennene, og det vi kan kalle ei norsk folkesjel. Det verket som kanskje har hatt mest å seie for oss nordmenn som eit samla folk er nok nasjonalsongen vår, sjølv om den kom noko seinare enn det vi ser på som den store nasjonbyggingstida. Etter at Noreg fekk si eiga grunnlov i 1814 sakna nordmennene noko som kunne samle Noreg som ein nasjon. Svaret kom seinare på 1800-talet, då diktet til Bjørnstjerne Bjørnson "Ja, vi elsker" vart tonsatt og for første gang brukt som nasjonalsong. Dette førte til eit sterkt samhald i det norske folk. Endeleg hadde vi ein song som kunne skildre den vanvittige kjærleiken vi følte for landet vårt, og som kunne beskrive landet vårt for utanforståande.
 * Musikk, folkeviser og folkedans.**

Folkemusikken vart skjeldan skriven ned, og artisten si framføring hadde veldig mykje å seie. Samtidig var det ein del ein kan kalle typisk for folkemusikken. Dette er for det meste instrument som vart mykje nytta, som lur, seljefløyte, fele og munnharpe. Sidan dei fleste av desse instrumenta var folkelege (Lette å skaffe seg og enkle å handtere), og visene ofte brukte humor for å formidle saker folket kunne kjenne seg att i, utvikla det seg til å bli ein veldig folkeleg sjanger. Folkedans var (og er) svært knytta til folkemusikken. Frå gammalt av var song og dans ein måte å sleppe seg laus på etter at dagen sine nødvendige gjeremål var unnagjort. På bygdene hadde ofte bondeungdomslaga leikarringar med organisert dans, og på laurdagskveldane samlast folk med jamne mellomrom på stader der det gjekk an å synge, spele og danse. Folkedans var ofte knytt til feiringar og høgtider, som St. Hans og bryllaup, men òg som sagt til leik og moro. Mange ser òg på bunad og folkedrakter som ein del av nasjonsbygginga. Men faktum er at dei fleste folkedraktene og det vi i dag bruker som bunader vart designa tidleg på 1900-talet, og mange av dei hadde lita tradisjonell tilknytning.

I vår tid kjem folkemusikk og folkedans stadig fram i lyset, ofte på ein litt modernisert måte. For oss nordmenn er kanskje Alexander Rybak med songen sin "Fairytale" det beste eksempelet. Her bruker han fele som instrument, og har halling-gruppa "Frikar" frå Valdres med seg for å auke det folkelege preget på framføringa. = = Bjørnstjerne Bjørnson blir sett på som ein av dei "fire store" og var Noreg sin nasjonale diktar på 1800-talet. Først prøvde han seg med eit par mindre forteljingar, men han slo først igjennom då han prøvde seg på den dramatiske sjangeren. Det gjekk opp for Bjørnson at han måtte ha tru på at også Noreg hadde ei historie som han måtte gjere levande og vekke ein sterkare nasjonalbevissthet. Han skreiv diktet "Ja, vi elsker" som seinare vart tonsatt av blandt anna Rikard Nordraak, Halfdan Kjerulf og Edvard Grieg, og seinare gjort til Noregs nasjonalhymne av folket. Folket identifiserte seg så sterkt med innhaldet at sangens liv blei uløselig i forbindelse med den norske nasjonen.
 * Bjørnstjerne Bjørnson**[[image:1108538-9-1301553617688.jpg width="236" height="303" align="right"]]

Olea Styhr Crøger var den første store norske folkevise- og folkeminnesamlaren i Noreg på 1840-talet. Ho viste stor interesse for songtradisjonane i Telemark og andre tradisjonsbygder rundt om i landet. Crøger gav aldri ut noko sjølv, men overlot den største samlinga si til Magnus Brostrup Landstad, som seinare gav ut "Norske folkeviser" med mange av Crøger sine verk i. I likhet med Crøger var Lan = = dstad også ein folkeminnesamlar, samt salmediktar. Som kvinne i ei svært mannsdominert tid vart Crøger plassert litt i bakgrunnen i forhold til dei mannlege innsamlarane, og vart så vidt nemt i samlinga Landstad gav ut. Først i den seinare tid har ho fått den æra ho fortener i den norske litteraturhistoria.
 * Crøger og Landstad**

Noreg har ein rik folkekunsthistorie i form av brukskunst, rosemåling og treutskjæring. 1800-talet vart rekna som ein gullalder for norsk biletkunst.Prega av romantiske kunstideal oppnådde ei rekke norske kunstnarar å bli kjende, også utanlands. Adolph Tidemand, Hans Gude og J.C. Dahl var nokre av dei som vart mest kjende. Gjennom ulike verk ser vi tydeleg at den norske gullalderkunsten gjenspeglar norsk landskap, historie og folkekultur. Djupe fjordar, høge fjell, stavkyrkjer og folkedrakter var tema som gjekk att. "Brurferden i Hardanger" er eit av dei mest kjende måleria i den norske kunskhistoria. Biletet viser festkledde bønder i vill og majestetisk natur, der motiv og tema er særs norske, noko som peikar tilbake på nasjonalromantikken. Måleriet er måla av Adolph Tidemand og Hans Gude som er to av dei fremst = = e norske kunstnarane i nasjonalromantikken og som la ein grunn for ein gullalder innan norsk kultur. Theodor Kittelsen er også ein viktig kunstnar frå denne tida. Kittelsen sin førestillingar om troll og andre naturmystiske vesen har prega andre sine syn på desse skapningane. Mange meinte at det var han som ein gong avgjorde korleis trolla skulle sjå ut i illustrasjonane han laga til folkeeventyra, spesielt til verka til Asbjørnsen og Moe. Nasjonalismen og mykje av inspirasjonen til kunstnarane vart henta frå resten av Europa. Særleg hadde Tyskland stor påverkningskraft på den norske nasjonsbygginga. Inspirasjonen til det mest berømte verket "Brurferden i Hardanger" er henta frå eit skodespel-tablå frå Düsseldorf.
 * Målarkunst**

=media type="youtube" key="OzCGVgzJEHI" width="425" height="350" align="right" = = = Scenekunst hadde òg mykje å seie for nasjonsbygginga, særleg fordi den henta fram gammal norsk historie og framheva nasjonalkulturen. Når det gjeld teater kan ein = = = = = = trekkje fram Henrik Ibsen som ein av dei største nasjonsbyggjarane. Han skreiv blandt anna drama med historiske motiv i nasjonalromantisk ånd. Hanspelte på folklore = = og folkekultur i vid forstand, og nokre av teaterstykka handla om folkelivet på bygdene. Gjennom teaterstykka fekk dei som budde i byane sjå folkekulturen på bygdene, samt troll, vetter og andre mystiske segnfigurar. Peer Gynt var kanskje Noregs store nasjonalepos, og gav norsk litteratur verdsry. Teater = = = = stykka til Henrik Ibsen var også med på å spegle det nasjonale, samt trekke fram norsk historie som ein kunne vere stolte av. Dette gjalt også andre teaterstykke på denne tida, som ofte var historiske drama. Scenekunsten var derfor viktig for å syne det norske kulturlivet, samt gjere Noreg meir kjent som nasjon. = = = =
 * Scenekunst**

Kunst som nasjonsbyggjar har altså vore med på å gi nordmenn ein nasjonalfølelse samt ein sterkare tilknytning til nasjonen. Den har og gjort Noreg meir kjend = = = = = = utanlands, i tillegg til å fremje det typisk norske. = = = =